Oude gevel zandstralen: verstandig of niet?

Kun je een oude gevel zandstralen?

Ja, een oude gevel kan in bepaalde situaties worden gestraald, maar bij historisch metselwerk is voorzichtigheid belangrijk. De kracht waarmee wordt gewerkt, het straalmiddel, de afstand tot de gevel en vooral het type baksteen bepalen hoeveel invloed de behandeling op het oppervlak heeft.

Het doel moet daarom niet zijn om een oude gevel zo snel mogelijk volledig ‘als nieuw’ te maken. Een te agressieve behandeling kan juist de oorspronkelijke bakhuid, kleurnuances en structuur aantasten die het metselwerk zijn karakter geven.

Wat gebeurt er bij het stralen van een gevel?

Bij stralen wordt een straalmiddel met lucht tegen het metselwerk gebracht om vervuiling of lagen van het oppervlak te verwijderen. Afhankelijk van de techniek kan relatief mild of juist zeer intensief worden gewerkt.

Daarom zegt de term ‘zandstralen’ op zichzelf nog weinig over hoe zwaar een gevel uiteindelijk wordt behandeld. Voor oude stenen is vooral de combinatie van straalmiddel, druk, straalafstand, techniek en ervaring bepalend.

Waarom worden oude gevels gestraald?

Een gevel kan in de loop van tientallen jaren vervuild raken door atmosferische aanslag, roet, verf, kalk- of cementsporen en andere verontreiniging. Soms wil men die vervuiling verwijderen om het oorspronkelijke metselwerk weer beter zichtbaar te maken.

Ook nieuw gemetselde gevels van oude metselstenen kunnen bewust kalk- en cementsporen of andere gebruikssporen bevatten. Veel mensen waarderen juist die doorleefde uitstraling. Wanneer een schoner gevelbeeld gewenst is, kan een passende reinigingsmethode worden overwogen.

Het risico: aantasting van de bakhuid

De buitenzijde van een baksteen kan een andere structuur hebben dan het materiaal daaronder. Wanneer bij het stralen te veel van deze buitenlaag wordt verwijderd, verandert niet alleen de uitstraling van de steen maar kan het oppervlak ook ruwer en meer open worden.

Bij sommige oude handvorm stenen kan dit sneller zichtbaar worden dan bij hardere partijen. Ook vormbak stenen verschillen echter sterk per productieperiode en partij. Alleen de productiewijze is dus niet voldoende om vooraf te bepalen hoeveel behandeling een steen aankan.

Daarom is een proefvlak op een onopvallende plaats een van de belangrijkste stappen voordat een complete gevel wordt aangepakt.

Zandstralen, luchtgommen of een andere reinigingsmethode?

Niet iedere vervuiling vraagt om intensief stralen. Soms kan een mildere behandeling voldoende zijn. Welke methode geschikt is, hangt af van het materiaal en van wat er daadwerkelijk van de gevel verwijderd moet worden.

Luchtgommen kan bijvoorbeeld gecontroleerder en relatief mild worden toegepast, maar ook daarbij is de juiste instelling belangrijk. Bij hardnekkige lagen kan een intensievere behandeling nodig zijn.

In onze vergelijking oude bakstenen schoonmaken: luchtgommen of zandstralen gaan we uitgebreider in op de verschillen tussen beide methoden.

Kan een oude gevel met een hogedrukreiniger worden schoongemaakt?

Ook bij reinigen met water geldt dat te veel druk schade kan veroorzaken. Oude voegen kunnen loskomen en een kwetsbaar steenoppervlak kan worden aangetast. Een hogedrukreiniger is daarom niet automatisch een veilige tussenstap vóór het stralen.

Bij lichte vervuiling kan reinigen met water onderdeel van de oplossing zijn, maar de druk, temperatuur, afstand en toestand van het metselwerk moeten daarbij worden meegenomen. Begin bij historisch materiaal altijd zo mild mogelijk.

Moet je een gevel na het zandstralen impregneren?

Niet standaard. In sommige situaties kan impregneren na een reiniging passend zijn, maar het is geen behandeling die automatisch na iedere gestraalde gevel nodig is.

Eerst moet worden gekeken naar de toestand en porositeit van de steen, het voegwerk, de vochtbelasting en de mate waarin het oppervlak door de reiniging is veranderd. Ook bestaande vochtproblemen moeten eerst bij de oorzaak worden aangepakt.

Lees voor die afweging onze uitgebreide uitleg over een gevel impregneren.

Oude gevelstenen reinigen voor hergebruik

Bij losse oude gevelstenen is de situatie anders dan bij een bestaande gemetselde gevel. Voor hergebruik hoeven stenen meestal niet volledig egaal of schoon te worden gemaakt. Kalksporen, kleurverschillen en gebruikssporen kunnen juist onderdeel zijn van de gewenste uitstraling.

Belangrijk is vooral dat oude mortelresten waar nodig van de kanten worden verwijderd zodat de stenen opnieuw kunnen worden vermetseld. Dat gebeurt vaak door de stenen te bikken. Lees meer over oude stenen laten bikken.

Het zichtbaar oppervlak intensief stralen is daardoor lang niet altijd nodig. Hoe meer van het oorspronkelijke oppervlak behouden blijft, hoe meer van het historische karakter van de partij zichtbaar blijft.

Wat kost het zandstralen van een oude gevel?

De kosten verschillen per project. Onder andere het aantal vierkante meters, de bereikbaarheid, het type vervuiling, de gekozen reinigingsmethode, de staat van het voegwerk en de benodigde arbeid spelen een rol.

Een prijs per vierkante meter zegt daarom weinig zonder de gevel eerst te beoordelen. Zeker bij historisch metselwerk is een goedkope, zeer agressieve behandeling uiteindelijk geen besparing wanneer daardoor steen of voegwerk beschadigd raakt.

Zelf een oude gevel zandstralen?

Voor een complete oude gevel raden we aan om zeer terughoudend te zijn met zelf stralen zonder ervaring met historisch metselwerk. Het verschil tussen voldoende reinigen en blijvende beschadiging kan klein zijn.

Bovendien brengt straalwerk stof, rondvliegend straalmiddel en andere veiligheidsrisico’s met zich mee. De benodigde beschermingsmaatregelen en eventuele regels rond straalmiddelen en stofbeheersing hangen af van de gekozen techniek en situatie.

Wie toch een behandeling overweegt, doet er verstandig aan eerst een proefvlak te laten maken en het resultaat te beoordelen voordat de volledige gevel wordt behandeld.

Veelgemaakte fouten bij het zandstralen van oude gevels

Te veel materiaal willen verwijderen

Een oude gevel hoeft niet volledig egaal van kleur te worden. Juist kalksporen, nuances en lichte gebruikssporen kunnen onderdeel zijn van het historische gevelbeeld.

Direct de volledige gevel behandelen

Zonder proefvlak weet u niet hoe de steen en voeg reageren. Test eerst een klein gedeelte en beoordeel dit ook nadat het oppervlak volledig is opgedroogd.

Alle oude bakstenen hetzelfde behandelen

Hardheid en oppervlak verschillen per partij. Zelfs stenen die qua kleur en formaat sterk op elkaar lijken, kunnen anders reageren op dezelfde behandeling.

Impregneren als automatische vervolgstap

Impregneren kan nuttig zijn, maar moet een bewuste keuze zijn op basis van de gevelconstructie en de toestand na reiniging.

Wanneer is het resultaat van een oude gevel geslaagd?

Een geslaagde reiniging betekent bij historisch metselwerk niet noodzakelijk dat iedere steen exact dezelfde kleur heeft. Het doel is vervuiling voldoende te verminderen zonder onnodig het oorspronkelijke materiaal weg te nemen.

Bij projecten met oude gevelstenen kunnen juist verschillen in kleur, kalksporen en structuur voor het gewenste karakter zorgen. Bekijk onze projecten met oude bouwmaterialen om te zien hoe deze natuurlijke variatie in complete gevels tot zijn recht komt.

Advies bij oude gevelstenen

Werkt u met bestaande oude gevelstenen of wilt u een gevel opbouwen met hergebruikte stenen? Dan is het verstandig om de gewenste einduitstraling al vóór het reinigen of verwerken te bepalen. Soms is nauwelijks reinigen nodig; in andere situaties past een gecontroleerde behandeling beter.

Bij Van Dillen Antieke Bouwmaterialen vindt u een groot wisselend assortiment oude metselstenen voor restauratie, verbouw en nieuwbouw. Door vooraf naar de partij én het gewenste gevelbeeld te kijken, voorkomt u dat waardevolle historische kenmerken onnodig worden verwijderd.