Welke voegmortel gebruikt u voor oude bakstenen?

Welke voegmortel gebruikt u voor oude bakstenen?

Bij oude bakstenen hoort niet automatisch één standaard voegmortel. De juiste mortel hangt af van de hardheid en zuiging van de steen, de bestaande mortel, de opbouw van de muur en de omstandigheden waaraan het metselwerk wordt blootgesteld.

Dat is vooral belangrijk bij historisch metselwerk. Een voeg moet niet alleen mooi aansluiten, maar technisch passen bij de steen en de constructie. Een ongeschikte, te harde mortel kan bij relatief zachte oude stenen ongunstig zijn.

Waarom is de juiste voegmortel bij oude stenen belangrijk?

Voegen vormen een aanzienlijk deel van het zichtbare gevelvlak en hebben invloed op zowel de uitstraling als de vochthuishouding van het metselwerk. Bij restauratie moet de mortel daarom in samenhang met de steen worden gekozen.

Bij oude metselstenen kunnen hardheid, porositeit en wateropname sterk verschillen per partij. Een mortel die goed werkt bij een harde moderne gevelsteen hoeft daardoor niet automatisch de beste keuze te zijn bij een zachtere historische steen.

Kalkmortel, kalkcementmortel of cementmortel?

Deze morteltypen verschillen onder andere in sterkte, vervormbaarheid en vochtgedrag. Welke samenstelling geschikt is, kan niet alleen op basis van de leeftijd van de steen worden bepaald.

Kalkmortel

Kalkgebonden mortels worden veel aangetroffen in historisch metselwerk. Ze zijn doorgaans minder hard en meer vervormbaar dan sterk cementrijke mortels. Daardoor kunnen ze goed passen bij bepaalde zachte, poreuze oude stenen en traditionele muurconstructies.

Dat betekent niet dat iedere oude gevel uitsluitend met een zuivere kalkmortel moet worden gevoegd. De bestaande situatie en technische belasting blijven bepalend.

Kalkcementmortel

Kalkcementmortel combineert kalk en cement en kan, afhankelijk van de verhouding en samenstelling, eigenschappen tussen traditionele kalkmortel en sterkere cementrijke mortel bieden. Dit type mortel wordt in uiteenlopende renovatie- en metseltoepassingen gebruikt.

Ook hier geldt dat de sterkte moet worden afgestemd op de steen. ‘Kalkcement’ zegt op zichzelf nog niet of een specifieke mortel geschikt is.

Cementrijke mortel

Cementrijke mortels kunnen relatief sterk en hard zijn. Bij harde stenen en bepaalde moderne constructies kan dat passend zijn, maar bij zachtere historische bakstenen kan een te harde voeg ongewenst zijn.

Wanneer de voeg veel harder is dan de steen, kunnen spanningen en vochtbelasting zich ongunstig op de steen concentreren. Daarom is ‘zo sterk mogelijk’ bij restauratiemetselwerk niet automatisch beter.

Moet de voeg zachter zijn dan de baksteen?

Als algemene restauratiegedachte wordt vaak gekozen voor een mortel die qua eigenschappen bij de steen past en niet onnodig harder is dan het historische metselwerk. Hoe dat concreet wordt ingevuld, hangt af van het type steen, de bestaande mortel en de constructie.

Bij waardevol of kwetsbaar historisch metselwerk kan analyse van de bestaande mortel verstandig zijn. Zo wordt voorkomen dat alleen op kleur of een standaard recept wordt gekozen.

Welke invloed heeft de zuiging van oude bakstenen?

Bakstenen nemen water op uit verse mortel. Hoe snel dat gebeurt verschilt per steen. Een sterk zuigende steen kan vocht snel aan de mortel onttrekken, terwijl een dichte steen veel minder opneemt.

De verwerking moet hierop worden afgestemd. Te snelle wateronttrekking kan de hechting en verharding nadelig beïnvloeden. Ook weersomstandigheden spelen mee: warm, droog en winderig weer vraagt een andere aanpak dan koel en vochtig weer.

Wilt u oude stenen opnieuw verwerken? Lees dan ook onze uitleg over metselen met oude stenen.

Welke voegkleur past bij oude bakstenen?

De kleur van de voeg heeft verrassend veel invloed op het totale gevelbeeld. Een lichte voeg benadrukt de afzonderlijke stenen en kan het metselwerk helderder laten ogen. Een donkere of meer terughoudende voeg kan de stenen visueel sterker als één vlak laten spreken.

Bij restauratie wordt vaak gekeken naar de oorspronkelijke of bestaande voeg. Maak bij twijfel proefvlakken: een mortelkleur kan na droging duidelijk anders ogen dan tijdens het aanbrengen.

Voegvorm en metselverband

Niet alleen de kleur, maar ook de voegvorm en voegdiepte bepalen de uitstraling. Een vlakke, terugliggende of anders afgewerkte voeg geeft hetzelfde type steen een ander gevelbeeld.

De combinatie met het patroon van het metselwerk speelt eveneens mee. Bekijk voor meer achtergrond onze uitleg over verschillende metselverbanden.

Oude voegen verwijderen: voorzichtig werken

Bij opnieuw voegen moet de oude voeg voldoende worden verwijderd om ruimte te maken voor een degelijke nieuwe voeg. Daarbij mag de baksteen niet onnodig worden beschadigd.

Vooral bij oude handvorm stenen en andere stenen met onregelmatige randen vraagt uitslijpen of uithakken zorg. Beschadigde steenranden blijven na het voegen zichtbaar en kunnen het historische gevelbeeld aantasten.

Voegen en vochtproblemen

Versleten, uitgespoelde of gescheurde voegen kunnen bijdragen aan regenwateropname via een gevel. Nieuwe voegen kunnen dan onderdeel zijn van het herstel, maar lossen niet automatisch iedere vochtklacht op.

Bij vochtproblemen moet eerst worden vastgesteld of de oorzaak daadwerkelijk in het voegwerk zit. Lees daarvoor ook vocht in de muren van een oud huis.

Nieuwe oude stenen verwerken: kies mortel en voeg samen

Wanneer een partij oude stenen opnieuw wordt toegepast, is het verstandig om vóór het metselen al na te denken over de mortel, voegkleur en voegafwerking. Daarmee voorkomt u dat pas na het metselen blijkt dat de gekozen voeg niet bij de gewenste uitstraling past.

Een proefmuurtje of proefvlak is bij grotere projecten vaak de moeite waard. U ziet dan direct hoe steen, sortering, mortelkleur, voegbreedte en afwerking samenkomen.

Bekijk ook onze projecten met oude bouwmaterialen om te zien hoeveel verschil de combinatie van steen en voeg in het uiteindelijke gevelbeeld kan maken.

Veelgestelde vragen over voegmortel voor oude bakstenen

Kan ik gewone cementmortel gebruiken voor oude bakstenen?

Niet zonder te beoordelen of de eigenschappen bij de steen en constructie passen. Vooral bij relatief zachte historische stenen kan een zeer harde cementrijke mortel ongeschikt zijn.

Is kalkmortel altijd de beste keuze voor oude stenen?

Nee. Kalkmortel kan zeer geschikt zijn voor historisch metselwerk, maar de juiste mortel hangt af van steen, bestaande mortel, muurconstructie en belasting. Er bestaat geen universeel recept voor alle oude bakstenen.

Hoe kies ik de juiste kleur voeg?

Kijk naar het gewenste gevelbeeld en, bij restauratie, naar de bestaande of oorspronkelijke situatie. Maak bij twijfel meerdere proefvlakken en beoordeel die pas nadat de mortel is opgedroogd.

Kan slecht voegwerk vocht veroorzaken?

Beschadigde voegen kunnen bijdragen aan de opname van regenwater. Vocht in een muur kan echter ook andere oorzaken hebben, zoals lekkage, condensatie of problemen rond aansluitingen en afwatering.