Oude bakstenen schoonmaken: luchtgommen of zandstralen?

Hoe kunt u oude bakstenen het beste schoonmaken?

Oude bakstenen kunnen na jarenlang gebruik vervuild zijn door roet, atmosferische aanslag, verf, mos, cementresten of andere verontreiniging. De juiste reinigingsmethode hangt af van de steen, de vervuiling en de staat van het oppervlak.

Bij historisch metselwerk is het belangrijk om niet automatisch voor de krachtigste methode te kiezen. Een te agressieve behandeling kan de oorspronkelijke bakhuid aantasten, voegen beschadigen of het oppervlak blijvend ruwer maken. Begin daarom altijd met de minst ingrijpende methode die naar verwachting voldoende resultaat geeft.

Eerst bepalen: wat voor vervuiling zit er op de baksteen?

Niet iedere vervuiling vraagt om dezelfde behandeling. Los vuil en lichte aanslag vragen een andere aanpak dan meerdere verflagen, harde cementresten of zware roetaanslag. Ook maakt het verschil of u een complete gevel reinigt of losse oude metselstenen opnieuw wilt gebruiken.

Test een reinigingsmethode daarom bij voorkeur eerst op een klein en weinig opvallend gedeelte. Zo ziet u niet alleen of de vervuiling verdwijnt, maar ook wat de behandeling met kleur, structuur en voegwerk doet.

Oude bakstenen luchtgommen

Luchtgommen is een straaltechniek waarbij met relatief lage druk en een fijn straalmiddel wordt gewerkt. De methode kan daardoor gecontroleerder en minder agressief worden ingezet dan zwaar stralen.

Dat maakt luchtgommen interessant voor situaties waarin het oorspronkelijke oppervlak zoveel mogelijk behouden moet blijven. De exacte druk, het straalmiddel en de afstand tot het oppervlak moeten wel worden afgestemd op de steen en vervuiling. ‘Luchtgommen’ betekent dus niet automatisch dat schade onmogelijk is.

Meer over de techniek zelf leest u in onze uitgebreide uitleg over luchtgommen.

Wanneer kan luchtgommen geschikt zijn?

Luchtgommen kan onder andere worden overwogen bij lichte tot middelzware vervuiling, bepaalde verf- of roetresten en situaties waarin gecontroleerd reinigen belangrijk is.

Voor oude, relatief zachte of kwetsbare bakstenen is een proefvlak extra belangrijk. De staat van de bakhuid en het voegwerk bepaalt mede hoeveel belasting het metselwerk kan verdragen.

Oude bakstenen zandstralen

Bij zandstralen of andere intensievere straalmethoden wordt het oppervlak krachtiger behandeld. Daarmee kan hardnekkige vervuiling worden verwijderd, maar de kans op aantasting van steen en voeg is groter wanneer de methode te zwaar wordt uitgevoerd.

Vooral bij oude gevels kan verlies van de oorspronkelijke bakhuid het uiterlijk veranderen en het oppervlak ruwer maken. Daarom moet niet alleen worden gekeken naar hoe snel de gevel schoon wordt, maar ook naar wat er van het oorspronkelijke materiaal behouden blijft.

Overweegt u deze methode voor bestaand metselwerk? Lees dan ook onze aparte blog over een oude gevel zandstralen.

Luchtgommen of zandstralen: wat is beter?

Er bestaat geen methode die voor iedere oude baksteen de beste keuze is. In het algemeen geldt dat een zo mild mogelijke behandeling de voorkeur heeft wanneer daarmee het gewenste resultaat kan worden bereikt.

Luchtgommen biedt doorgaans meer mogelijkheid om gecontroleerd en relatief mild te werken. Intensiever stralen kan nodig zijn bij hardnekkige vervuiling en een voldoende sterke ondergrond, maar vraagt meer voorzichtigheid.

Laat bij waardevol of historisch metselwerk de steen, voeg en vervuiling beoordelen voordat een complete gevel wordt behandeld. Een proefvlak is daarbij vaak veel informatiever dan alleen een keuze op basis van de naam van de reinigingstechniek.

Kunnen verf en cementresten worden verwijderd?

Dat hangt af van het type laag en de ondergrond. Een dunne oppervlakkige vervuiling is iets anders dan oude, hardnekkige verf of cement dat sterk aan de steen is gehecht.

Bij losse oude bakstenen worden mortelresten bovendien vaak niet verwijderd door de zichtzijde te stralen, maar door de stenen te bikken. Daarbij worden oude kalk- en cementresten van de kanten van de steen verwijderd zodat deze opnieuw vermetseld kan worden.

Lees meer over het proces in onze blog over stenen laten bikken.

Oude losse bakstenen schoonmaken voor hergebruik

Bij hergebruik van losse bakstenen is het doel anders dan bij gevelreiniging. De zichtzijde hoeft vaak niet volledig ‘als nieuw’ te worden gemaakt. Juist de natuurlijke kleurverschillen, gebruikssporen en patina bepalen een groot deel van de uitstraling.

Belangrijker is dat de stenen geschikt worden gemaakt voor verwerking. Oude mortelresten moeten waar nodig worden verwijderd en de stenen worden geselecteerd op bruikbaarheid. Een te grondige cosmetische reiniging kan juist een deel van het historische karakter wegnemen.

Moet een gereinigde gevel daarna worden geïmpregneerd?

Niet automatisch. Of impregneren wenselijk is, hangt af van onder andere de staat en porositeit van het metselwerk, de vochtbelasting en de gekozen reinigingsmethode.

Impregneren moet daarom geen standaard vervolgstap zijn na iedere reiniging. Eerst moet duidelijk zijn waarom de gevel vocht opneemt en of een waterafstotende behandeling in die specifieke constructie passend is.

Meer hierover leest u in onze blog over het impregneren van een gevel.

Veelgemaakte fouten bij het reinigen van oude bakstenen

Direct met hoge druk beginnen

Meer druk betekent niet automatisch een beter resultaat. Bij oude stenen kan een agressieve behandeling onnodig materiaal van het oppervlak verwijderen.

Geen proefvlak maken

Een klein proefvlak laat zien hoe steen, voeg en vervuiling daadwerkelijk reageren. Dat voorkomt verrassingen nadat een complete gevel is behandeld.

Iedere oude steen hetzelfde behandelen

Handvormstenen, vormbakstenen en andere historische bakstenen kunnen sterk verschillen in hardheid, oppervlak en staat. De methode moet daarom op het aanwezige materiaal worden afgestemd.

De gevel volledig als nieuw willen maken

Een oude gevel hoeft niet egaal en nieuw te ogen om schoon te zijn. Te ver reinigen kan juist de kleurnuances en het doorleefde karakter verwijderen waarvoor historisch metselwerk wordt gewaardeerd.

Het karakter van oude bakstenen behouden

Bij oude bakstenen draait een goede reiniging niet alleen om het verwijderen van vuil. Het gaat ook om het behouden van de eigenschappen die de stenen bijzonder maken. Een gevel mag na reiniging nog steeds laten zien dat het om historisch materiaal gaat.

Dat geldt ook wanneer oude stenen opnieuw worden toegepast in restauratie of nieuwbouw. Op onze projectenpagina ziet u hoe de natuurlijke kleur- en structuurverschillen van oude materialen juist onderdeel worden van het uiteindelijke gevelbeeld.

Oude bakstenen reinigen of vervangen?

Wanneer een bestaande gevel sterk beschadigd is, kan plaatselijk herstel soms verstandiger zijn dan steeds intensiever reinigen. Ontbrekende of onbruikbare stenen kunnen dan worden aangevuld met passende oude exemplaren.

Bij Van Dillen Antieke Bouwmaterialen vindt u een groot wisselend assortiment oude metselstenen in verschillende kleuren, formaten en productiewijzen. Zo kan bij restauratie of uitbreiding worden gezocht naar materiaal dat zo goed mogelijk aansluit bij het bestaande metselwerk.