Stenen bikken: zelf doen of laten bikken?

 

Wat is stenen bikken?

Stenen bikken is het verwijderen van oude mortel- en cementresten van gebruikte bakstenen, zodat deze opnieuw kunnen worden verwerkt. Het klinkt eenvoudig, maar bij een complete partij is het zwaar en arbeidsintensief werk waarbij iedere steen afzonderlijk aandacht vraagt. Bij hergebruikte oude metselstenen is dit vaak een belangrijke stap tussen het demonteren van een gevel en het opnieuw vermetselen van de stenen.

Het doel is niet om een oude steen er als nieuw uit te laten zien. Juist het patina, de kleurverschillen en gebruikssporen geven oude stenen hun karakter. Bij het bikken worden vooral de resten verwijderd die een goede nieuwe verwerking in de weg zitten.

Waarom worden oude stenen gebikt?

Bakstenen uit sloop- en renovatieprojecten hebben meestal resten van de oorspronkelijke mortel op de leg- en stootvlakken. Wanneer een steen geschikt is voor hergebruik, worden deze resten zo ver verwijderd dat de steen opnieuw bruikbaar wordt.

Daarna kunnen de stenen worden geselecteerd op onder andere kwaliteit, formaat en kleur. Zo ontstaat een partij die opnieuw kan worden toegepast in bijvoorbeeld een gevel, aanbouw, tuinmuur of restauratie. Bekijk onze projecten voor voorbeelden van oude materialen die opnieuw zijn verwerkt.

Kunnen alle oude bakstenen worden gebikt?

Nee. Hoe goed een steen te bikken is, hangt sterk samen met de steen zelf én met de mortel waarmee hij is verwerkt. Zachte of beschadigde stenen kunnen tijdens het bikken breken. Ook zeer harde cementrijke mortel kan zo sterk aan een steen hechten dat schoon bikken veel moeilijker of economisch niet interessant wordt.

Daarom is een vast bouwjaar geen betrouwbare grens. Op onze huidige pagina stond bijvoorbeeld dat stenen van na 1935 vrijwel nooit meer te bikken zijn. In de praktijk moet een partij worden beoordeeld op steenkwaliteit, mortel, hechting en gewenste eindkwaliteit. Een proef met enkele stenen geeft vaak snel duidelijkheid.

 

Hoe bik je stenen?

Kleine hoeveelheden kunnen met de hand worden gebikt. Bij grotere partijen kan gespecialiseerd elektrisch of pneumatisch gereedschap het werk versnellen. Welke methode geschikt is, hangt af van de hardheid van de mortel en hoe kwetsbaar de steen is.

Stappenplan voor stenen bikken

1. Controleer eerst of de steen heel en voldoende hard is voor hergebruik. Sorteer duidelijk beschadigde exemplaren apart.

2. Verwijder grote, loszittende mortelresten gecontroleerd. Werk vanaf de mortel richting de steen en voorkom harde slagen rechtstreeks op kwetsbare randen.

3. Maak de leg- en stootvlakken verder vrij voor de nieuwe verwerking. De steen hoeft niet cosmetisch volledig schoon te worden.

4. Controleer de steen opnieuw op scheuren, afsplinteringen en achtergebleven resten die het metselen kunnen hinderen.

5. Sorteer de gebikte stenen vervolgens op bruikbaarheid, formaat en waar nodig kleur. Meer over historische maatvoering leest u bij afmetingen van bakstenen.

Welk gereedschap wordt gebruikt voor stenen bikken?

Voor handmatig bikken worden meestal een passende hamer en beitel gebruikt. Bij grotere hoeveelheden kan een elektrische of pneumatische bikhamer worden ingezet. Het gereedschap moet bij de steen en mortel passen: te agressief werken verhoogt de kans op afsplintering en breuk.

Draag bij dit werk geschikte persoonlijke bescherming, waaronder oogbescherming, handschoenen en bescherming tegen stof en geluid. Bij machinaal bikken zijn ervaring en controle extra belangrijk.

Hoe schoon moeten gebikte stenen zijn?

Een hergebruikte steen hoeft niet overal kaal of egaal te zijn. Lichte oude sporen kunnen juist bijdragen aan het karakter van de partij. Belangrijker is dat storende mortelresten op de vlakken waar opnieuw gemetseld wordt voldoende zijn verwijderd.

Hoe ver een partij wordt schoongemaakt, hangt daarom af van het materiaal en de toepassing. Een authentieke oude steen mag er na het bikken nog steeds als een oude steen uitzien.

Stenen zelf bikken of laten bikken?

Voor enkele tientallen stenen kan zelf bikken prima te doen zijn. Bij honderden of duizenden stenen wordt het echter al snel een zwaar, stoffig en zeer tijdrovend karwei. Iedere steen moet afzonderlijk worden behandeld en de mortel kan per partij sterk verschillen. Te hard, te snel of onder een verkeerde hoek bikken kan leiden tot beschadigde randen, afgebroken koppen en onnodige uitval.

Bij grotere partijen is professioneel laten bikken daarom vaak de praktischere keuze. Met geschikt gereedschap en ervaring kan veel efficiënter worden gewerkt, terwijl tegelijk wordt gelet op het behoud van zoveel mogelijk bruikbare stenen. Van Dillen Antieke Bouwmaterialen verwerkt en bikt grote partijen oude stenen en kan de partij vooraf beoordelen op steenkwaliteit, mortel, hoeveelheid en gewenste eindkwaliteit. Wilt u weten wat het bikken van uw partij kost of wat technisch mogelijk is? Neem dan contact met ons op voor een beoordeling van de mogelijkheden.

Wat gebeurt er na het bikken?

Na het bikken worden bruikbare stenen doorgaans verder gesorteerd. Daarbij kan worden gekeken naar formaat, kleur, kwaliteit en het gewenste gevelbeeld. Bij oude partijen is natuurlijke variatie normaal; een goede verdeling tijdens het metselen zorgt ervoor dat die variatie mooi over de gevel wordt verspreid.

Wilt u de stenen opnieuw verwerken? Lees dan ook onze handleiding over metselen met oude stenen. Het hergebruiken van bestaande stenen verlengt bovendien de levensduur van het materiaal. Meer daarover leest u in onze blog over duurzaamheid van hergebruikte bouwmaterialen.

Kunnen oude vloertegels ook worden gebikt?

Ja. Ook oude vloertegels kunnen na demontage mortel- of cementresten aan de onderzijde hebben. Tegels vragen doorgaans een andere en voorzichtigere aanpak dan metselstenen, omdat beschadigingen en breuk direct invloed hebben op de herbruikbaarheid.

Bij bijvoorbeeld oude estrikken moet ook het historische oppervlak worden beschermd. Eerst heel demonteren en daarna gecontroleerd reinigen is daarom vaak verstandiger dan tijdens de sloop direct alle mortel proberen te verwijderen. Lees ook onze uitleg over oude vloertegels verwijderen.

Hoe worden oude vloertegels gebikt?

Bij vloertegels zit het meeste bikwerk meestal aan de onderzijde en soms aan de randen. Eerst worden grove, loszittende kalk-, mortel- of cementresten voorzichtig verwijderd. Daarna kan de tegel verder worden schoongemaakt totdat hij voldoende vlak en bruikbaar is om opnieuw te leggen. Een oude tegel hoeft daarbij niet volledig als nieuw te worden gemaakt.

Vooral bij oude plavuizen en oude estrikken is voorzichtig werken belangrijk. Door het relatief grote oppervlak kunnen vloertegels sneller breken dan bakstenen. Bij geglazuurde estrikken moet bovendien het historische glazuuroppervlak worden beschermd. Harde cementresten kunnen het werk aanzienlijk lastiger maken en vragen om extra controle.

Oude vloertegels laten bikken

Van Dillen Antieke Bouwmaterialen kan ook oude vloertegels bikken. In de praktijk komt dit minder vaak voor dan het bikken van metselstenen, maar bij een geschikte partij kan het nodig zijn om tegels voor hergebruik van oude mortel- of cementresten te ontdoen. De hoeveelheid werk hangt onder andere af van het formaat en de dikte van de tegel, de hardheid en hechting van de mortel en de staat van de partij.

Omdat iedere oude vloer anders is, beoordelen we dit per partij. Wilt u weten of uw oude plavuizen of estrikken geschikt zijn om te bikken of opnieuw te gebruiken? Neem dan vrijblijvend contact met ons op. Lees ook hoe u oude vloertegels zorgvuldig verwijdert wanneer u ze voor hergebruik wilt behouden.

Veelgestelde vragen over stenen bikken

Wat kost stenen laten bikken?

Dat hangt af van de hoeveelheid stenen, het formaat, de hardheid en hoeveelheid mortel, de gewenste eindkwaliteit en de hoeveelheid uitval. Daarom is beoordeling van de partij nodig voordat een passend tarief kan worden bepaald.

Kun je cement van oude bakstenen verwijderen?

Vaak wel, maar harde cementrijke mortel kan veel lastiger te verwijderen zijn dan zachtere oude mortel. Of de steen zonder onnodige schade kan worden schoongemaakt, moet per partij worden beoordeeld.

Moeten oude stenen helemaal schoon zijn voor hergebruik?

Nee. De vlakken die voor de nieuwe verwerking van belang zijn moeten voldoende vrij zijn van storende resten. Lichte oude sporen of patina hoeven niet volledig te verdwijnen en zijn vaak juist onderdeel van de authentieke uitstraling.

Kan ik zelf stenen bikken?

Bij een beperkte hoeveelheid en geschikte mortel kan dat. Houd er wel rekening mee dat het arbeidsintensief werk is en dat verkeerd bikken stenen kan beschadigen. Bij honderden of duizenden stenen loopt de benodigde tijd snel op. Voor grotere partijen of sterk hechtende mortel is laten bikken daarom vaak de praktischere en efficiëntere keuze.