Luchtgommen van oude bakstenen: hoe werkt het?

Wat is luchtgommen?

Luchtgommen is een straaltechniek waarbij een fijn straalmiddel met perslucht op een oppervlak wordt aangebracht. De methode wordt gebruikt om onder andere verf, roet, vuil en bepaalde oude afwerklagen te verwijderen.

De techniek kan nauwkeuriger en minder agressief worden ingesteld dan traditioneel grof zandstralen, maar dat betekent niet dat luchtgommen automatisch veilig is voor iedere oude baksteen. Straalmiddel, druk, afstand, hoek en de hardheid van de steen bepalen samen het resultaat.

Luchtgommen van oude bakstenen

Bij oude bakstenen is voorzichtigheid belangrijk. Het historische oppervlak kan relatief zacht of verweerd zijn en juist dat oppervlak bepaalt vaak een groot deel van het karakter van de steen.

Een te agressieve behandeling kan de bakhuid of oppervlaktetextuur aantasten. Daardoor kan de steen ruwer, lichter of egaler worden dan bedoeld. Laat daarom altijd eerst een klein proefvlak behandelen voordat een complete gevel of binnenmuur wordt aangepakt.

Wat kunt u met luchtgommen verwijderen?

Afhankelijk van de ondergrond en gekozen instelling kan luchtgommen worden gebruikt voor het verwijderen of verminderen van verf, roet, aanslag en andere oppervlakkige vervuiling. Niet iedere laag laat zich echter even gemakkelijk verwijderen.

Bij hardnekkige cementresten, diepe vervuiling of sterk ingetrokken verkleuring kan een andere methode nodig zijn. Het doel moet bovendien niet altijd zijn om een oude steen volledig ‘als nieuw’ te maken: natuurlijke patina kan juist onderdeel zijn van de gewenste uitstraling.

Luchtgommen of zandstralen?

De termen worden in de praktijk soms door elkaar gebruikt, maar luchtgommen wordt doorgaans geassocieerd met fijner straalmiddel en een beter regelbare, relatief milde behandeling. Traditioneel zandstralen kan veel agressiever zijn.

Voor oude stenen is niet alleen de naam van de techniek belangrijk. De daadwerkelijke instelling en ervaring van de uitvoerder zijn minstens zo bepalend. Lees voor een directe vergelijking onze blog oude bakstenen schoonmaken: luchtgommen of zandstralen?.

Overweegt u specifiek een complete buitengevel te stralen? Bekijk dan ook oude gevel zandstralen: verstandig of niet?.

Kan luchtgommen oude bakstenen beschadigen?

Ja. Ook een relatief fijne straaltechniek kan schade veroorzaken wanneer de behandeling te zwaar wordt ingesteld of wanneer de steen een kwetsbaar oppervlak heeft.

Mogelijke gevolgen zijn verlies van de oorspronkelijke bakhuid, afgeronde randen, een ruwer oppervlak of kleurverandering. Bij oude handvormstenen en andere sterk doorleefde stenen kan dit juist de eigenschappen aantasten waarvoor de steen wordt gewaardeerd.

Eerst een proefvlak maken

Een proefvlak is bij historisch metselwerk vrijwel altijd verstandig. Kies een kleine, representatieve plek en beoordeel het resultaat pas nadat stof is verwijderd en het oppervlak volledig droog is.

Let niet alleen op hoe schoon de steen wordt, maar vooral op wat er met structuur, kleur, randen en voegen gebeurt. Pas daarna kan worden besloten of dezelfde behandeling voor het volledige oppervlak geschikt is.

Binnenmuur luchtgommen

Luchtgommen wordt ook toegepast op oude bakstenen binnenmuren, bijvoorbeeld wanneer metselwerk na een verbouwing in het zicht blijft. Daarbij kan verf of vervuiling worden verwijderd om het oorspronkelijke metselwerk weer zichtbaar te maken.

Binnen vraagt de uitvoering extra aandacht voor stofbeheersing, afscherming en bescherming van vloeren, kozijnen en installaties. Ook hier blijft een proefvlak belangrijk.

Wat gebeurt er met de voegen?

Straalwerk raakt niet alleen de stenen maar ook het voegwerk. Oude of zachte voegen kunnen sneller uitslijten of beschadigen dan de baksteen zelf. Controleer daarom vooraf de staat van het voegwerk.

Wanneer opnieuw voegen nodig is, moet de nieuwe mortel bij het historische metselwerk passen. Meer daarover leest u bij voegmortel voor oude bakstenen.

Moet een gevel na luchtgommen worden geïmpregneerd?

Niet automatisch. Na reiniging moet eerst worden beoordeeld waarom de gevel is gereinigd, wat de technische staat van steen en voeg is en of extra bescherming überhaupt nodig is.

Impregneren kan in bepaalde situaties de opname van regenwater verminderen, maar is geen standaard vervolgstap na luchtgommen. Lees daarvoor onze uitleg over gevel impregneren.

Luchtgommen bij hergebruikte oude stenen

Oude stenen die opnieuw worden toegepast hoeven niet altijd volledig te worden gereinigd. Mortelresten moeten voor hergebruik doorgaans voldoende worden verwijderd, maar natuurlijke verkleuring en patina kunnen juist behouden blijven.

Bekijk ons aanbod oude metselstenen en onze projecten om te zien hoe historische stenen na hergebruik in een nieuwe gevel of toepassing tot hun recht komen.

Wanneer is luchtgommen een goede keuze?

Luchtgommen kan interessant zijn wanneer een oude steen of gemetseld oppervlak gecontroleerd moet worden gereinigd en een proefvlak laat zien dat de ondergrond de behandeling goed verdraagt.

Bij kwetsbare, monumentale of sterk verweerde gevels is specialistisch advies verstandig. De beste reinigingsmethode is uiteindelijk de methode die voldoende vervuiling verwijdert zonder onnodig historisch materiaal weg te nemen. Zie hieronder een voorbeeld van voor en na;

Veelgestelde vragen over luchtgommen

Is luchtgommen hetzelfde als zandstralen?

Niet helemaal. Beide werken met een straalmiddel en perslucht, maar luchtgommen wordt doorgaans fijner en gecontroleerder uitgevoerd. De precieze apparatuur en instelling bepalen echter hoe agressief de behandeling werkelijk is.

Is luchtgommen veilig voor oude bakstenen?

Dat hangt af van de steen en de uitvoering. Een te hoge druk of verkeerd straalmiddel kan ook bij luchtgommen het oppervlak beschadigen. Maak daarom altijd eerst een proefvlak.

Kan verf van bakstenen worden verwijderd met luchtgommen?

Dat kan in veel situaties, maar het resultaat hangt af van het type verf, het aantal lagen en de ondergrond. Bij kwetsbare oude stenen moet voorkomen worden dat samen met de verf ook het oorspronkelijke steenoppervlak wordt verwijderd.

Moet ik oude bakstenen na luchtgommen impregneren?

Niet standaard. Impregneren is alleen zinvol wanneer de gevel en de vochtbelasting daar aanleiding toe geven en de ondergrond geschikt is voor behandeling.