Afmetingen van bakstenen: formaten, voegen en stenen per m²

Wat zijn de afmetingen van bakstenen?

Bakstenen bestaan in veel verschillende afmetingen. In Nederland is waalformaat een bekende maat, met als globale richtmaat circa 210 x 100 x 50 mm. Toch bestaat er niet één standaardmaat die voor iedere baksteen geldt.

Vooral bij oude metselstenen komen veel historische formaten voor. Afmetingen kunnen bovendien binnen één partij enigszins variëren. Bij restauratie, uitbreiding of hergebruik is het daarom belangrijk om de daadwerkelijke stenen te meten en niet alleen op de formaatnaam af te gaan.

Lengte, breedte en hoogte van een baksteen

De maat van een baksteen wordt doorgaans weergegeven als lengte × breedte × hoogte. De lengte bepaalt samen met de voeg het horizontale ritme van de gevel, terwijl de hoogte en lintvoeg bepalen hoeveel lagen nodig zijn.

De breedte is onder andere relevant voor de opbouw van het metselwerk en voor stenen die als kop zichtbaar worden verwerkt.

Veelvoorkomende formaten bakstenen

Naast waalformaat bestaan verschillende andere formaten en historische maatvoeringen. Benamingen kunnen bovendien regionaal of per periode verschillen.

Waalformaat

Waalformaat wordt vaak aangeduid met circa 210 x 100 x 50 mm. Wilt u specifiek weten hoe dit formaat wordt toegepast en hoeveel stenen u ongeveer per vierkante meter nodig heeft? Lees dan wat is waalformaat?.

Dikformaat

Dikformaat is doorgaans hoger dan waalformaat. Daardoor verandert het aantal lagen per meter gevelhoogte en krijgt het metselwerk een ander horizontaal ritme.

Historische formaten

Oude bakstenen kunnen duidelijk afwijken van moderne standaardformaten. Regionale productiewijzen, lokale klei, mallen en de periode waarin een steen is gemaakt spelen daarbij een rol. Daarom zijn oude partijen juist interessant wanneer nieuw metselwerk moet aansluiten op een bestaande historische gevel.

Bekende oude baksteenformaten

Bij oude bakstenen komen verschillende historische formaatnamen voor. De maten hieronder zijn richtmaten: oude partijen kunnen door herkomst, periode, productiewijze en krimp afwijken. Juist bij restauratie is het daarom verstandig de bestaande gevel én de aangeboden partij daadwerkelijk op te meten.

IJsselformaat

circa 160 x 78 x 41 mm. Een klein historisch formaat dat veel voorkomt bij oude IJsselstenen.

Drielingformaat

circa 180 x 90 x 45 mm als algemene historische richtmaat. Er bestaan regionale varianten, waaronder Friese en Rijnse drielingen, waardoor de werkelijke maat kan verschillen.

Vechtformaat

circa 210 x 100 x 40 mm. Dit formaat heeft ongeveer de lengte en breedte van waalformaat, maar is duidelijk lager.

Rijnformaat

circa 180 x 87 x 41 mm als veelgebruikte formaataanduiding. Bij historische Rijnstenen en drielingen komen variaties in deze maat voor.

Hilversumsformaat

circa 225 x 105 x 42 mm als bekende richtmaat. In bronnen en partijen komen ook andere maatvoeringen onder deze benaming voor.

Kloostermoppen

grote historische bakstenen. Veelgebruikte richtmaten zijn circa 280 x 105 x 80 mm en 320 x 130 x 80 mm. Bij oudere kloostermoppen kan de maat sterk variëren.

Deze benamingen laten goed zien waarom één tabel met ‘de standaardmaat van een baksteen’ bij historische materialen te simpel is. Een formaatnaam is een belangrijk vertrekpunt, maar bij oude stenen blijft de werkelijke partijmaat leidend.

Waarom verschillen oude bakstenen in afmeting?

Historische bakstenen werden niet altijd met de maatvastheid geproduceerd die we van moderne industriële producten kennen. Vooral oudere productiemethoden kunnen kleine verschillen in lengte, breedte en hoogte opleveren.

Ook gebruik, mortelresten, slijtage en sortering kunnen invloed hebben op de gemeten maat. Die variatie is normaal bij veel oude partijen en draagt mede bij aan het levendige karakter van historisch metselwerk.

Hoe hoog is een baksteen met voeg?

De laaghoogte bestaat uit de hoogte van de steen plus de lintvoeg. Een steen van circa 50 mm hoog met een voeg van circa 10 mm levert bijvoorbeeld een laaghoogte van ongeveer 60 mm op.

Dat is alleen een rekenvoorbeeld. Oude stenen en traditionele gevels kunnen met andere steenhoogtes en voegbreedtes zijn uitgevoerd. Meet bij aansluiting op bestaand werk daarom meerdere lagen tegelijk om de gemiddelde laaghoogte betrouwbaar te bepalen.

Hoeveel bakstenen gaan er in een m²?

Het aantal bakstenen per vierkante meter wordt bepaald door de zichtmaat van de steen en de voeg. Hoe kleiner de steen, hoe meer exemplaren nodig zijn. Een bredere voeg verlaagt juist het aantal stenen per vierkante meter.

Voor een globale berekening in halfsteens gevelwerk kunt u uitgaan van de lengte plus stootvoeg en de hoogte plus lintvoeg. Deel 1 m² vervolgens door het oppervlak van deze moduulmaat. Bij oude stenen blijft een proefberekening met de werkelijke partij het betrouwbaarst.

Rekenvoorbeeld met waalformaat

Neem als voorbeeld een steen van 210 x 50 mm in het zicht en voegen van 10 mm. De moduulmaat wordt dan ongeveer 220 x 60 mm. Dat komt theoretisch neer op circa 76 stenen per m².

In de praktijk kan het aantal afwijken door werkelijke steenmaat, voegbreedte, metselverband, zaagwerk en detaillering. Gebruik zo’n berekening daarom als uitgangspunt en niet als exacte bestelgarantie.

Hoe meet u oude bakstenen goed op?

Meet nooit slechts één steen. Neem meerdere exemplaren uit verschillende delen van de partij en noteer lengte, breedte en hoogte. Bij duidelijke variatie kunt u werken met een gemiddelde en een bandbreedte.

Wilt u oude stenen laten aansluiten op bestaand metselwerk? Meet dan ook meerdere stenen én meerdere lagen in de bestaande gevel. Zo houdt u rekening met zowel de steenmaat als de bestaande voegen.

Afmetingen en metselverband

De maat van een steen beïnvloedt ook hoe een metselverband uitkomt. Vooral bij verbanden waarin koppen en strekken samen zichtbaar zijn, zijn lengte, breedte en de verhouding daartussen belangrijk.

Bij hergebruikte stenen kunnen goede zichtzijden eveneens meespelen. In bepaalde toepassingen kunnen bruikbare koppen van oude metselstenen helpen om materiaal efficiënt te benutten.

Welke maat baksteen past bij uw project?

Bij restauratie is aansluiting op het bestaande metselwerk vaak leidend. Kijk daarbij niet alleen naar de afmetingen, maar ook naar kleur, structuur, ouderdom en productiewijze.

Bij nieuwbouw heeft u meer vrijheid. Een lager, langer of juist hoger formaat kan het gevelbeeld sterk veranderen. Bekijk daarom ook onze uitleg over verschillende soorten bakstenen.

Oude bakstenen op maat selecteren

Zoekt u een specifieke maat voor restauratie, uitbreiding of nieuwbouw? Bekijk het actuele aanbod oude metselstenen en vergelijk de vermelde partijmaten met uw bestaande gevel of ontwerp.

In onze projecten ziet u hoe verschillende formaten na verwerking het uiteindelijke gevelbeeld bepalen. Lees voor de verwerking ook onze handleiding metselen met oude stenen.

Veelgestelde vragen over afmetingen van bakstenen

Wat is de standaardafmeting van een baksteen?

Er bestaat niet één maat voor alle bakstenen. Waalformaat is in Nederland zeer bekend en wordt vaak rond 210 x 100 x 50 mm aangeduid, maar veel andere moderne en historische formaten komen eveneens voor.

Hoeveel stenen gaan er in 1 m²?

Dat hangt af van de lengte en hoogte van de steen én de voegbreedte. Bij waalformaat met circa 10 mm voegen komt een theoretische berekening rond 75 à 76 stenen per m² uit, maar de werkelijke partij en verwerking zijn bepalend.

Zijn oude bakstenen allemaal even groot?

Nee. Oude stenen kunnen zowel tussen partijen als binnen één partij in maat verschillen. Meet daarom meerdere exemplaren wanneer exacte aansluiting belangrijk is.

Hoeveel voeg moet ik bij de steenmaat optellen?

Dat hangt af van het gewenste metselwerk. Circa 10 mm is een veelgebruikte rekenwaarde, maar historische gevels en specifieke ontwerpen kunnen een andere voegbreedte hebben.