Koppen in metselwerk: wat zijn ze en hoe bespaart u ermee?

Wat zijn koppen bij metselstenen?

De kop van een metselsteen is de korte zijde van de steen. Wanneer deze korte zijde zichtbaar in het metselwerk wordt verwerkt, spreekt men van een kop. De lange zichtzijde van de steen wordt een strek genoemd.

Koppen zijn vooral belangrijk bij metselverbanden waarin korte en lange zijden elkaar afwisselen. Denk bijvoorbeeld aan kruisverband, staand verband en andere traditionele verbanden waarin bewust met koppen wordt gewerkt. Meer over deze patronen leest u in onze uitleg over verschillende metselverbanden.

Bij oude metselstenen is de beschikbaarheid van goede koppen extra belangrijk. Een hergebruikte steen kan aan één zijde beschadigd zijn of tijdens sloop en verwerking niet als volledige steen behouden blijven. Daarom sorteren wij bruikbare koppen apart wanneer een partij daarvoor geschikt is.

Waarom kunnen goede koppen geld besparen?

Voor bepaald metselwerk is niet op iedere positie een volledige steen nodig. Wanneer alleen de korte zichtzijde in de gevel zichtbaar moet zijn, kan een bruikbaar gedeelte met een goede kop worden toegepast in plaats van een complete strek.

Daardoor kunnen goede koppen goedkoper worden aangeboden dan volledige stenen. Bij partijen waarvan wij voldoende koppen hebben kunnen ze dus een interessant onderdeel van de totale sortering vormen. Hoe groot het prijsvoordeel precies is, verschilt per partij, hoeveelheid, sortering en toepassing.

Het voordeel is vooral interessant bij projecten waarin relatief veel koppen nodig zijn. Laat daarom vooraf bepalen hoeveel volledige stenen en hoeveel koppen voor het gekozen verband nodig zijn. Zo koopt u niet onnodig uitsluitend hele stenen wanneer een deel van het metselwerk ook met geschikte koppen kan worden uitgevoerd.

Bij welke metselverbanden zijn koppen belangrijk?

Kruisverband

Bij kruisverband worden lagen met strekken en lagen met koppen gecombineerd. Hierdoor zijn veel koppen zichtbaar in de gevel en kan de beschikbaarheid van goede koppen een belangrijke rol spelen bij de materiaalkeuze.

Staand verband

Ook bij staand verband wisselen koppen- en strekkenlagen elkaar af. Hierdoor zijn eveneens relatief veel bruikbare koppen nodig.

Koppenverband

Bij een koppenverband worden de stenen met de korte zijde zichtbaar verwerkt. De gevel bestaat daardoor visueel vrijwel volledig uit koppen.

Wildverband

Bij wildverband kunnen koppen onderdeel zijn van het onregelmatige patroon. Hoeveel er nodig zijn, hangt af van de gekozen uitvoering en de manier waarop de metselaar het verband opbouwt.

Wilt u eerst bepalen welk patroon bij uw project past? Bekijk dan onze uitgebreide blog over type metselverbanden.

Waarom zijn goede koppen bij oude stenen niet vanzelfsprekend?

Oude stenen komen uit bestaande gebouwen en worden tijdens de sloop zo zorgvuldig mogelijk teruggewonnen. Vervolgens moeten mortelresten worden verwijderd en worden de stenen gecontroleerd en gesorteerd.

Niet iedere steen komt volledig en met alle zijden gaaf uit dit proces. Een steen kan bijvoorbeeld nog een uitstekende zichtzijde of kop hebben terwijl een ander gedeelte niet meer als volledige steen bruikbaar is. In plaats van zo’n bruikbaar deel weg te gooien, kan de goede kop apart worden gehouden voor hergebruik.

Wij bewaren deze koppen bewust wanneer de partij en kwaliteit daarvoor geschikt zijn. Daardoor kan een groter gedeelte van het oorspronkelijke materiaal opnieuw worden toegepast.

Meer over het schoonmaken van oude stenen leest u in onze blog over stenen bikken.

Zijn goede koppen hetzelfde als halve stenen?

Niet per definitie. Met een goede kop bedoelen we in deze context vooral een bruikbaar stuk steen waarvan de korte zichtzijde geschikt is voor verwerking in het metselwerk. Afhankelijk van de oorspronkelijke steen en manier van terugwinnen kan de lengte achter de zichtzijde verschillen.

Voor de metselaar is daarom niet alleen de zichtzijde van belang. Ook moet voldoende materiaal aanwezig zijn om het onderdeel goed in het metselwerk te kunnen verwerken. Bespreek de gekozen sortering daarom bij voorkeur vooraf met de uitvoerende metselaar.

Moeten oude koppen nog worden gebikt?

Dat verschilt per partij. Sommige koppen zijn volledig schoongemaakt en direct klaar voor verwerking, terwijl bij andere partijen nog plaatselijk mortel aanwezig kan zijn. In dat geval kan tijdens de verwerking nog een kleine nabewerking nodig zijn.

Bij het bekijken of bestellen van een partij kunnen wij aangeven hoe de stenen en koppen zijn gesorteerd en in welke staat ze worden geleverd.

Wat is de koppenmaat?

De koppenmaat is de breedte van de steen inclusief de stootvoeg. Deze maat wordt gebruikt om het metselwerk uit te zetten en ervoor te zorgen dat de verticale voegen op de juiste positie terechtkomen.

Bij oude stenen kunnen kleine maatverschillen voorkomen. Daarom is het verstandig om niet blind van één losse steen uit te gaan, maar een representatief aantal stenen uit de partij te meten. Meer over historische steenformaten leest u in onze uitleg over afmetingen van bakstenen.

Hoe berekent u de koppenmaat?

In de praktijk wordt de maat bepaald aan de hand van meerdere stenen en voegen, zodat kleine maatverschillen worden gemiddeld. De metselaar kan deze maat vervolgens uitzetten op een koppenlat of maatlat en daarmee het metselwerk consequent opbouwen.

Bij oude metselstenen is dit extra nuttig, omdat historische partijen minder maatvast kunnen zijn dan moderne fabrieksstenen. De exacte werkwijze kan daarom per steen, voeg en project verschillen.

Hoeveel koppen heeft u nodig?

Dat is niet met één vast percentage te beantwoorden. Het benodigde aantal hangt onder andere af van het metselverband, de afmetingen van de gevel, raam- en deuropeningen, hoeken en de manier waarop het verband wordt uitgezet.

Laat de benodigde verhouding daarom berekenen op basis van het daadwerkelijke project. Bij een partij met beschikbare goede koppen kunnen wij vervolgens bekijken welke combinatie van hele stenen en koppen mogelijk is.

Bent u nog bezig met de materiaalkeuze voor een nieuwe woning? Lees dan ook onze gids over bouwen met oude metselstenen.

Oude metselstenen met goede koppen kopen

 

Bij Van Dillen Antieke Bouwmaterialen bewaren en sorteren wij goede koppen wanneer deze uit een partij oude stenen kunnen worden teruggewonnen. Hierdoor kunnen ze opnieuw worden gebruikt in traditioneel metselwerk en kan er, afhankelijk van de partij en toepassing, aanzienlijk op de materiaalkosten worden bespaard.

Niet iedere partij bevat voldoende bruikbare koppen en de beschikbare aantallen veranderen voortdurend. Bij geschikte partijen vermelden wij daarom dat er goede koppen beschikbaar zijn.

Bekijk ons actuele assortiment oude metselstenen of neem contact met ons op wanneer u voor een specifiek metselverband een partij met voldoende goede koppen zoekt.