Het verschil tussen plavuizen en estrikken uitgelegd

Wat is het verschil tussen plavuizen en estrikken?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar er bestaat een klein onderscheid. Plavuizen vormen de overkoepelende categorie: bijna alle gebakken keramische vloertegels van klei vallen hieronder. Estrikken zijn specifiek de geglazuurde variant binnen die categorie. Het glazuur geeft de tegel een glanzende, vaak gekleurde afwerking in bruintinten, geelgroen of grijs. Ongeglazuurde plavuizen heten tuimelaars. Die hebben een matte, aarden uitstraling en tonen de natuurlijke kleur van de gebakken klei.

Het verschil tussen plavuizen en tegels is breder. Tegel is een moderne verzamelnaam die ook industrieel geproduceerde keramiek omvat maar ook wandtegels bijvoorbeeld. Plavuizen verwijzen naar ambachtelijk vervaardigde vloertegels, vaak handgevormd en dikker dan hedendaagse tegels. Ze stammen uit een tijd waarin elke tegel net iets anders was. Dat maakt authentieke oude plavuizen zo waardevol: geen enkele vloer wordt identiek.

De herkomst en definitie van beide vloertegels

Estrikken danken hun naam aan de middeleeuwen, toen vierkante natuurstenen tegels zo werden genoemd. Gebakken klei bleek goedkoper te produceren dan natuursteen, maar imiteerde de vorm en functie ervan. Vanaf de late middeleeuwen werd het glazuren gemeengoed. Het maakte de tegels vochtbestendiger en eenvoudiger schoon te houden. In Nederlandse en Vlaamse boerderijen, kloosters en herenhuizen werden geglazuurde oude estrikken daarom vooral in keukens, bijkeukens en gangen toegepast. Onderstaand vind je een voorbeeld van oude estrikken.

Plavuizen zonder glazuurvonden hun weg naar schuren, stallen en werkruimtes. Ze waren robuust en betaalbaar. Doordat ze minder gevoelig waren voor barsten door vorst werden ze soms ook voor buitengebruik ingezet. Ambachtelijke aardewerkfabrieken produceerden zowel geglazuurde als ongeglazuurde varianten. De meest voorkomende maten waren vierkant: van 11 × 11 cm tot 30 × 30 cm. Eind negentiende, begin twintigste eeuw was 13 × 13 cm een standaardformaat.

Naast Nederlandse oude estrikken vindt u bij Van Dillen Antieke Bouwmaterialen ook oude Franse tegels. Franse terracotta tegels kent een warmere, meer oranje kleur en vaak grotere formaten. De productietechnieken verschilden per regio, wat terug te zien is in kleur, hardheid en textuur. Franse plavuizen werden met name in landhuizen en château’s gebruikt.

Verschil tussen keramische tegels en natuursteen

Het verschil tussen keramische tegels en natuursteen ligt in de grondstof. Keramiek wordt gebakken uit klei en krijgt zijn hardheid door het bakken in een oven. Natuursteen wordt gewonnen uit rotsmassa’s en is al miljoenen jaren oud. Denk aan leisteen, kalksteen of zandsteen. Beide materialen werden als vloeren toegepast, maar hebben andere eigenschappen.

Keramische plavuizen zijn vaak lichter van gewicht, homogener van structuur en eenvoudiger te leggen. Natuursteen is zwaarder, koeler en toont vaak nerven of fossielen. Voor historische interieurs werden beide materialen naast elkaar gebruikt. In de hal kon natuursteen liggen, in de keuken keramiek. Authenticiteit bereikt u door te kiezen voor materiaal dat past bij de bouwstijl en herkomst van uw pand. Bij renovaties van boerderijen of herenhuizen vormen antieke vloertegels de meest voor de hand liggende keuze.

Hoe herkent u authentieke oude plavuizen en estrikken?

Echte oude exemplaren vertonen onregelmatigheden die machinale reproductie niet nabootst. Kijk naar maatafwijkingen: geen enkele handgevormde tegel is exact hetzelfde. Bekijk de randen: zijn ze stomp, afgerond of licht golvend? Let op kleurverschillen binnen één partij. Dat wijst op natuurlijke variatie in de klei en de positie in de oven tijdens het bakken.

Slijtage is een ander kenmerk. Authentieke plavuizen dragen groeven, putjes en glanzende plekken op plaatsen waar eeuwenlang werd gelopen. Glazuur kan zijn afgesleten of verkleurd. Dat patina is onmogelijk kunstmatig te reproduceren zonder de charme te verliezen. Bij estrikken ziet u soms craquelépatronen in het glazuur, veroorzaakt door temperatuurwisselingen en ouderdom.

De dikte is eveneens verraad. Oude plavuizen zijn vaak tussen de 2 en 3 cm dik, veel dikker dan moderne tegels. Ze liggen zwaar in de hand. De onderkant kan licht gerookt zijn of sporen van zand tonen, afkomstig van de droogplank waarop ze werden gelegd voor het bakken. Deze details maken elk stuk uniek en versterken de authenticiteit van uw project.

Kortom kunt u letten op de volgende punten:

• onregelmatigheden
• slijtage
• de dikte

Veelgestelde vragen over oude vloertegels

Welke verschillende soorten vloertegels zijn er?

Er zijn keramische vloertegels zoals plavuizen, estrikken en Franse plavuizen, gemaakt van gebakken klei. Daarnaast bestaat er natuursteen: leisteen, zandsteen, kalksteen en marmer. Binnen keramiek onderscheidt u geglazuurde tegels (estrikken) en ongeglazuurde (plavuizen). Franse terracotta en Nederlandse aardewerkplavuizen verschillen in kleur, formaat en herkomst. Bij Van Dillen bieden wij uitsluitend authentieke, hergebruikte exemplaren uit gesloopte panden.

Zijn oude vloertegels geschikt voor vloerverwarming?

Ja, oude vloertegels zijn geschikt voor vloerverwaming. Oude plavuizen geleiden warmte goed door hun dikte en dichtheid. Leg ze op een droge, vlakke ondergrond met geschikte lijm die temperatuurwisselingen aankan. Zorg voor voldoende uithardtijd voordat u de vloerverwarming inschakelt. Wij adviseren altijd overleg met uw tegelzetter om scheuren of loslating te voorkomen.

Hoe herken ik oude antieke vloertegels?

Antieke vloertegels kunt u herkennen aan de onregelmatigheden, slijtage en dikte van de tegels. Het glazuur van estrikken is bijvoorbeeld lichtelijk beschadigd door slijtage.